Alle regels voor een mantelzorgwoning op een rij

De belangrijkste regels op een rij

De regels voor mantelzorgwoningen zijn vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de Omgevingswet. Sinds 2024 mogen gemeenten eigen regels vaststellen, maar de landelijke richtlijnen vormen het uitgangspunt. In 2026 werkt het kabinet aan een wetsvoorstel om vergunningsvrij bouwen weer landelijk uniform te regelen.

Hieronder vind je alle regels die nu gelden, van afmetingen tot zorgrelatie.

Regel 1: Aantoonbare zorgrelatie

De belangrijkste voorwaarde is dat er een aantoonbare mantelzorgrelatie bestaat. De bewoner van de mantelzorgwoning moet intensieve zorg nodig hebben (8 uur of meer per week), of de bewoner is de mantelzorger die zorg verleent aan iemand in de hoofdwoning.

Als bewijs geldt een verklaring van de huisarts, wijkverpleegkundige of een CIZ-indicatie. Zonder bewijs van zorgbehoefte is vergunningsvrij bouwen niet mogelijk.

Regel 2: Locatie op het achtererfgebied

De mantelzorgwoning moet op het achtererfgebied staan, minimaal 1 meter achter de voorgevelrooilijn. Het achtererfgebied is het deel van je perceel achter de achtergevel, plus de grond aan de zijkanten achter de voorgevelrooilijn. Plaatsing in de voortuin is niet toegestaan bij vergunningsvrij bouwen.

Regel 3: Maximaal 100 m²

De mantelzorgwoning mag maximaal 100 vierkante meter groot zijn. Dit oppervlak telt mee in het totaal aan bijgebouwen, dat maximaal 150 m² mag bedragen en niet meer dan 50% van het achtererfgebied mag beslaan.

Regel 4: Hoogte maximaal 5 meter

De maximale hoogte hangt af van de afstand tot de hoofdwoning:

• Binnen 4 meter: niet hoger dan de hoofdwoning, max 5 meter
• Meer dan 4 meter: goothoogte max 3 meter, nokhoogte max 5 meter
• Plat dak op meer dan 4 meter afstand: max 3 meter

Regel 5: Veiligheid en bouwkwaliteit

De mantelzorgwoning moet voldoen aan het Bouwbesluit (nu Besluit bouwwerken leefomgeving) op het gebied van:

• Brandveiligheid (rookmelders, vluchtwegen)
• Constructieve veiligheid
• Isolatie (minimale RC-waarden)
• Ventilatie
• Veilige elektra- en wateraansluitingen

Regel 6: Meldingsplicht

Vergunningsvrij betekent niet dat je niets hoeft te melden. Veel gemeenten hanteren een meldingsplicht. Je meldt de plaatsing bij de gemeente en toont aan dat er een zorgrelatie is. De gemeente registreert de mantelzorgwoning en kan controleren.

Regel 7: Einde zorgrelatie

Wanneer de mantelzorgrelatie eindigt (door overlijden, verhuizing of herstel), vervalt de woonfunctie. De woning mag niet meer bewoond worden. Je kunt de woning onklaar maken (keuken en badkamer verwijderen) en als bijgebouw behouden, of verkopen en verplaatsen.

Wil je een mantelzorgwoning die aan alle regels voldoet? Vergelijk aanbieders en ontvang een offerte op maat. Start de configurator →

Wanneer is een vergunning nodig?

Een omgevingsvergunning is vereist wanneer:

• De woning groter is dan 100 m²
• Het totaal aan bijgebouwen meer dan 150 m² of 50% van het achtererfgebied bedraagt
• De woning in een beschermd stadsgezicht of bij een monument staat
• Het perceel in het buitengebied of op agrarische grond ligt
• De gemeente strengere regels hanteert in het omgevingsplan

Veranderingen in 2026

Minister Keijzer werkt aan een wetsvoorstel met de volgende verwachte wijzigingen:

• Vergunningsvrij bouwen wordt weer een landelijk recht
• De doelgroep wordt mogelijk verbreed naar familieleden in bredere zin
• Gemeenten behouden de bevoegdheid om locatie-eisen te stellen

Veelgestelde vragen

Heb je altijd een doktersverklaring nodig?

In de meeste gemeenten wel. De gemeente wil bewijs dat er sprake is van intensieve mantelzorg. Een verklaring van de huisarts of een CIZ-indicatie volstaat meestal.

Mag je een mantelzorgwoning verhuren?

Nee. Een vergunningsvrije mantelzorgwoning mag alleen bewoond worden in het kader van mantelzorg. Verhuur aan derden is niet toegestaan.

Hoeveel mantelzorgwoningen mag je op je perceel plaatsen?

In principe een, mits het totaal aan bijgebouwen binnen de 150 m² en 50% van het achtererfgebied blijft. Het plaatsen van meerdere mantelzorgwoningen is in de praktijk zelden mogelijk.

Gelden dezelfde regels in elke gemeente?

Nee. Sinds 2024 mogen gemeenten eigen regels vaststellen. De landelijke richtlijnen vormen het uitgangspunt, maar er kunnen per gemeente strengere eisen gelden. Check altijd bij je eigen gemeente.