Mantelzorgwoning vergunningsvrij plaatsen

Wanneer is een mantelzorgwoning vergunningsvrij?

Je mag een mantelzorgwoning vergunningsvrij plaatsen als je voldoet aan de eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De belangrijkste voorwaarde is dat er een aantoonbare mantelzorgrelatie bestaat. Daarnaast moet de woning aan specifieke eisen voor oppervlakte, hoogte en locatie voldoen.

Sinds de invoering van de Omgevingswet in 2024 mogen gemeenten eigen regels vaststellen. De landelijke regels vormen het uitgangspunt, maar je gemeente kan strengere eisen hanteren. Check daarom altijd vooraf bij je gemeente.

Voorwaarden voor vergunningsvrij bouwen

Om een mantelzorgwoning zonder vergunning te plaatsen, moet je aan al deze eisen voldoen:

• Aantoonbare zorgrelatie: de bewoner heeft intensieve mantelzorg nodig (8+ uur per week). Een verklaring van de huisarts, wijkverpleegkundige of het CIZ dient als bewijs.
• Achtererfgebied: de woning staat op het achtererf, minimaal 1 meter achter de voorgevelrooilijn.
• Maximaal 100 m²: de oppervlakte van de mantelzorgwoning mag niet groter zijn dan 100 vierkante meter.
• Totaal bijgebouwen max 150 m²: alle bijgebouwen samen mogen niet meer dan 150 m² beslaan en niet meer dan 50% van het achtererfgebied.
• Hoogte max 5 meter: bij meer dan 4 meter afstand van de hoofdwoning geldt een goothoogte van maximaal 3 meter.
• Veiligheid: de woning moet voldoen aan het Bouwbesluit qua brandveiligheid, isolatie en constructie.

Meldingsplicht bij de gemeente

Vergunningsvrij betekent niet dat je de gemeente nergens van op de hoogte hoeft te stellen. Veel gemeenten hanteren een meldingsplicht voor mantelzorgwoningen. Bij deze melding toon je aan dat er een zorgrelatie is en dat de woning aan de eisen voldoet. De gemeente registreert de mantelzorgwoning en kan achteraf controleren. Meer informatie vind je in ons artikel over alle regels voor mantelzorgwoningen.

Neem altijd contact op met het Wmo-loket of de afdeling Vergunningen van je gemeente voordat je een mantelzorgwoning bestelt.

Wanneer is wel een vergunning nodig?

In deze situaties is een omgevingsvergunning vereist:

• De mantelzorgwoning is groter dan 100 m²
• Het totaal aan bijgebouwen overschrijdt 150 m² of 50% van het achtererfgebied
• Je woning staat in een beschermd stadsgezicht of is een monument
• Het bestemmingsplan van je gemeente stelt extra beperkingen
• De woning wordt geplaatst in het buitengebied of op agrarische grond

Een omgevingsvergunning aanvragen kan via het Omgevingsloket. De doorlooptijd is 8 weken, met een mogelijke verlenging van 6 weken. De legeskosten liggen tussen 500 en 3.000 euro.

Wil je een vergunningsvrije mantelzorgwoning vergelijken? Bekijk aanbieders en ontvang een offerte op maat. Start de configurator →

Ontwikkelingen 2026: verruiming regels

Minister Keijzer heeft een wetsvoorstel ingediend om het vergunningsvrij bouwen van mantelzorgwoningen te verruimen. De verwachte wijzigingen:

• Vergunningsvrij bouwen wordt een landelijk recht dat gemeenten niet meer mogen inperken
• De doelgroep wordt mogelijk verbreed naar familieleden in bredere zin, niet alleen mantelzorgrelaties
• Gemeenten behouden de bevoegdheid om locatie-eisen te stellen

Dit wetsvoorstel is nog in behandeling. Houd de website van de rijksoverheid in de gaten voor de definitieve regels.

Veelgestelde vragen

Mag je overal een mantelzorgwoning plaatsen zonder vergunning?

Nee. Vergunningsvrij bouwen geldt alleen op het achtererfgebied van een bestaande woning binnen de bebouwde kom. In het buitengebied, op agrarische grond of bij monumenten is vrijwel altijd een vergunning nodig.

Heb je een doktersverklaring nodig voor een mantelzorgwoning?

In de meeste gevallen wel. De gemeente vraagt om bewijs van de zorgrelatie, bijvoorbeeld een verklaring van de huisarts of een CIZ-indicatie. Zonder bewijs van zorgbehoefte is vergunningsvrij bouwen niet mogelijk.

Wat is het verschil tussen vergunningsvrij en meldingsvrij?

Vergunningsvrij betekent dat je geen omgevingsvergunning nodig hebt. Het betekent niet dat je niets hoeft te melden. Veel gemeenten hebben een meldingsplicht voor mantelzorgwoningen waarbij je de zorgrelatie moet aantonen.

Hoe lang duurt een vergunningaanvraag voor een mantelzorgwoning?

De reguliere procedure duurt 8 weken. De gemeente kan dit eenmalig verlengen met 6 weken. Een vooroverleg met de gemeente vooraf kan het traject versnellen en voorkomt afwijzing.